Çeviren: Deniz Torlak

Üzerinde yalnız başınıza yelken yapabileceğiniz bir dağ olması muhteşem bir tecrübe olabilir. Ama çoğumuz yukarıda bizimle beraber birkaç uçuş arkadaşımız olmasını tercih ederiz. Bunun tam tersi şekilde, bazı yarışma pilotları, aynı termiği paylaşan yoğun uçucular grubu ile uçmayı severler. Ama çoğumuz arı kovanı gibi kalabalık uçucular arasında uçmaktan çok keyif almayız.

Yamaç paraşütü diğer heryerde olduğu gibi kuzey batı Pasifik ‘ te de gitgide popüler hale gelmekte. Benim uçtuğum ana bölgede (Washington’ daki Tiger dağı) bu kalabalık yüzünden ciddi sorunların ortaya çıktığını görüyoruz. Bazı yelken kanat pilotları bu gölgede çok uzun senelerdir uçuyorlar, ve bu sebepten dolayı yamaç paraşütü güruhu onlarda bir “işgal edilmişlik” duygusu uyandırıyor. Uzun vadede yeni uçuş bölgeleri bulmamız gerektiği kesin, ama kısa vadede gerilimi azaltacak bazı çözümlerde mevcut.

Öncelikle bazı problemleri büyüteç altına alalım. Bunlardan bir kısmı sizin uçuş bölgenizde de mevcut olabilir:

1. Havada çarpışma ihtimali aynı hava sahasında daha çok hava aracının uçmaya başlaması ile gittikçe artar.  Son derece gerilimli ve hiç eğlenceli olmayan birşeydir
2. Şıkıştırma: Diğer bir kaç uçuçu, sizi uçtuğunuz bölge ile kendi aralarında sıkıştırırlarsa durum son derece stresli olabilir.
3. Termik uçuşu ve Yelken uçuşu: Termik uçan pilotlar ve yelken yapan pilotlar aynı saha içinde birbirleriyle çakışan trafik şablonlarında uçmaya başlayınca tansiyon artmaya başlar.
4. Yelken Kanatçılar ve Yamaç Paraşütçüler: Gitgide daha çok, çeşitli seviyedeki yamaç paraşütçüleri, yelken kanatçılar ile aynı hava sahasını paylaştıkça ortamda sinirler gerilmekte. Dayanışma ve uyumlu uçuş, bazı yelken kanat pilotları ve yamaç parasütü pilotlarının farklı düşünce yapılarından ve aynı zamanda kullandıkları farklı hava araçlarının içerdikleri farklı özelliklerden dolayı zor olabilir.
5. İniş sıkıştırması: İniş sahası, aynı anda birden fazla hava aracı iniş yapmak üzere alçalmaya başladığında tehlikeli bir şekilde küçükmüş gibi gözükmeye başlar.
6. Kalkış Adabı/Etiketi: Farzedin ki rüzgar kuklasının (wind dummy) yükselişini gören 20 pilotun hepsi de şu anda kalkmak istiyor. Ama palyaçonun teki kanadını en öne sermiş ve üstelik henüz kanadına bağlı bile değil.
7. Kalkış ve iniş pistinde bağırmak ve hatta şiddet uygulamak: Bazı pilotlar kalabalık mekanlara alışıktırlar, bazıları ise değildir ve onlara hiçte eğlenceli gelmez. Pilotlar, diğer pilotları suçladıkça gerilim artar. Kimse de suçu üstlenmekten hoşlanmaz. Sonuçta ortaya çıkan mağara adamı davranışları hiçbir şekilde kabul edilebilir değildir.

Bu ve benzeri problemler dünyanın heryerinde ortaya çıkıyor. Bu problemler uçmayı daha stresli ve daha az keyif alınır hale getirmenin yanında, yaralanmalar, ölümler gibi tehlikeli sonuçlar, ya da kişinin o bölgede uçuş hakkının alınması gibi tatsız durumlarla sonuçlanabilir.

Öyleyse bu konuda ne yapabiliriz?

Benim bir kaç fikrim var. (Umarım sizde dergiye yazacağınız cevaplarla kalan boşlukları doldurursunuz)

Tavır:

1. Herkes uçmaktan KEYİF ALMAK için burada. Ülkemizi, ya da onurumuzu korumuyoruz, hoşça vakit geçiriyoruz. Öyle ise aşırı ciddileşmeyin.
2. Tecrübemiz ya da uçtuğumuz hava taşıtı ne olursa olsun uçuş mekanında hepimiz aynı imtiyazlara sahibiz. (Bazı uçuş mekanları için pilotlar mantıklı minimum şartlara sahip olmalıdırlar)
3. İşe pilot dostlarınıza saygı duyarak başlayın. Onlarında güvenlik konusuna en az sizin kadar önem verdiğini varsayın. Yanlış olabilme ihtimalinizi düşünün ve olayları tartışırken sakin olmaya çalışın. Kavga gürültü zihinleri kapatır, saygı ve dayanışma ise açar. Direk savunmaya geçmek yeni birşey öğrenebilme ihtimalinizi ortadan kaldırır. Sadece kendi bakış acınızın “tek doğru” olduğunu ise hiçbir zaman varsaymayın.
4. Her zaman pür dikkat olun. Gidin ve uçarken aldığınız o keyifli hisleri tatmin edin, ama herşeyden öte uçuş esnasında her zaman alarmda ve etrafınızda olanlardan tamamen haberdar olun. Uçuyorsunuz, uçmak sorumluluk ve farkındalık gerektirir.
5. Hiç bir zaman daha yükseğe çıkma arzunuz, güvenliğin yerini almasın.
6. Zihinsel hazırlık: Kendinizi ileride olabilmesi ihtimali olan sorunları tahmin etmek için zorlayın, ve olasılıkları planlayın. Bu, işler hızla ters gitmeye başlayınca panik yaşamanızı engeller. Her an kendinize “Eğer … olursa ne yaparım acaba?” sorusunu sorup cevaplamaya çalışın (10 metre üstümdeki yamaç paraşütü aniden bastırıcıya yakalanırsa ne yaparım acaba? Ya soldan asimetrik yerse? Ya sağdan yerse? Ya şu pilot dönüşüne beni görmeden devam ederse ne yaparım acaba? gibi …)

Beceriler:

1. Yeni bir mekanda uçarken, o mekanın minimum koşullarını sağlayana kadar bir eğitmenin telsizi eşliğinde uçun. Bu kuralı atlayarak başkalarının hayatını tehlikeye atmayın.
2. Dönüşlerinizi temiz yapın. Bunun manası, kafanızı aracınızı döndüreceğiniz yöne çevirip iyice bakmanız demektir. Sadece 90 derece çevirip bakmanız yeterli değil, 135 – 180 derece arkanıza bakıp dönuşünüzün bir kazaya yol açmayacağına emin olun. Dönüş hakkı sizde olsa bile!
3. Kuralları öğrenin ve kurallara uyun: Ana Kural, Yelken Kurali, ve Termik Kuralları. (Bkz: Temel Kurallar)
4. Etrafınıza olanların farkında olun. Hayatınız her an etrafınızdaki hava araçlarının nerede olduğuna, ne yöne gittiklerine, ve ne hızda gittiklerine bağlı. Etrafınıza bakın, ve kendinizi ona göre ayarlayın. Hazırlıksız yakalanmayın.
5. Diğer pilotlarla göz göze gelin. Diğer pilotlar onları gördüğünüzü ve yapacakları hareketi tahmin edebildiğinizi bilmek isteyeceklerdir.
6. Erken, ve Farkedilir tepki verin. Eğer yol hakkı sizin değilse yol verme manevralarına başlamak için son dakikayı beklemeyin. Dereceli olarak dönmeye çalışın, aniden değil. Diğerlerine ne yapacağınıza dair fikir, ve güzergahlarını rahatça değiştirmeleri için zaman verin. Yelken kanatlar, yamaç paraşütlerinden daha hızlı uçarlar – Eğer biz yamaç paraşütçüler, yelken kanat pilotu geçiş hakkına sahipken yol vermekte gecikirsek, yelken kanat pilotu kazayı önlemek için yol vermek durumunda kalir. Ve doğal olarak karşınızda kızgın bir yelken kanat pilotu bulursunuz. Kendinize düşen görevi yerine getirin ve erken yol verin.

Yelken Kanatlara karşı Yamaç Paraşütleri

Yelken Kanat pilotları ve Yamaç Paraşütü pilotları aynı hava sahasını paylaştıklarında bazı sorunlarla karşılaşırlar. Hatta bazı durumlarda “sorun” kelimesi devede kulak kalabilmekte.

Bazı temel farkları anlamak ve bazı kötü alışkanlıkları düzeltmek çatışmaları ve tansiyonu azaltacaktir. Yelkenciler ve yamaççılar arasındaki büyük farklar: hız, dönüş hızı, hava taşıtı büyüklüğü ve pitch kontroludur. şimdi bunları daha detaylı inceleyelim:

Tandem ve yarışma uçuşları bir yana, keyif için uçan çoğu yamaç paraşütçüsü birbirlerine son derece yakın hızlarda uçarlar. Göreceli olarak çok dar bir çerçevede hızları değişir ve birbirlerini çok ender geçerler. Bu yüzden çoğu yamaç paraşütü pilotu birini geçme esnasında oluşabilecek risklerin farkında olmayabilir.

Yelken kanat pilotları çoğunlukla yamaç paraşütü pilotlarından daha hızlı uçarlar. Bu durum, yamaç paraşütü pilotları ile uçuşlarda, yelken kanat pilotlarını sürekli “birini geçmek zorunda kalmak” durumuna düşürür. Geçme eylemini yapan pilot, geçilmekte olan pilottan daha fazla dikkat göstermek durumundadır ve daha fazla sorumluluk taşır.

Yamaç paraşütleri genellikle dönüşe daha yavaş girer, ve dönüş eylemini daha yavaş gerçekleştirirler.

Bu hız ve dönüş farklılığı çoğunlukla yamaç paraşütü pilotunun, yelken kanat pilotunun güzerganından çıkabilmek için tepkiyi gerekli hızda verebileceği yanılsamasına kapılmasına yol açar. Sonuçta bazı yamaç paraşütü pilotları kendini, yelken kanat pilotunu çarpışmayı engellemek için gerekli tüm manevraları yaparken seyrederken bulur.

Bu adil olmayan, ve varlığını çoğu kereler gördüğüm bir durum. Yamaç paraşütü pilotları daha saygılı uçabilmek, yapabileceklerini yapmak, ve özellikle çarpışmalardan kaçınmak için gerekli manevraları yapabilmek için yukarıda bahsettiğimiz noktayı çok iyi kavramalılar. Yelken kanat pilotlarıda bu farklılıkların bilincinde olmak ve yamaç paraşütü pilotlarından sadece bir yelken kanat ile yapılabilecek manevraları beklememek durumundalar.

En kötü yamaç paraşütü pilotları “yol hakkı” kurallarını bir köşeye atıp uygulamama kadar ileri götürüyorlar durumu. Kısmen, bu manevraların hakkını vermek bayağı bir ileri görüş yeteneği gerektirdiği, ve yol vermeye alıştıklarından çok daha erken başlamaları gerektiği için. Bazıları bunu kaldırıcıya bodoslama girmek için bahane olarak bile göstermekte. Bu kabul edilemez ve kesinlikle değiştirilmesi gereken bir tavırdır.

Diğer bir fark: Yelken kanatlarının pitch kontrolü vardır, yamaç paraşütlerinin ise gerçekte böyle bir kontrolü yoktur. Bü, aynı hava sahasını paylaştıkları ve çarpışmalardan kaçınmak gerektiği zaman, yelken kanadı pilotlarına bir miktar daha özgürlük, seçenek ve dolayışı ile daha fazla sorumluluk vermektedir.

Son fark: Tandem yamaç paraşütü uçuşlarında kullandığım hava taşıtım 10 küsur metre yüksekliğinde kocaman birşey. aynı termiği paylaşan yelken kanatları pilotlarının birbirine çok yakın uçtuklarını ve bundan çok keyif aldıklarını çoğu kez gözlemledim. Aynı termiğe bu tandem aracını sokmaa kalktığınızda ortamı biraz karıştıracağınız şüphesiz. Bu yüzden genellikle başka ermikler varsa onalri tercih ediyorum, eğer yoksa birbirimizin farkında ve dikkatlı bir şekilde termiği beraber kullanıyoruz.

Bir seçim hakkımız var: Kabile mantığını kullanıp birbirimiz hakkında şikayet edebiliriz, ya da ortama uyum sağlayıp durumu en iyi şekilde değerlendirmeye çalışıp keyif alabiliriz. Eğer başka bir hava taşıtını daha iyi anlamak istiyorsanız, her iki aracıda kullanan ve bunu tutkuyla yapan biri ile diyalog kurun. Benim herkes açık bir teklifim var. Belli bir seviyedeki her yelken kanat pilotuna tandem yamaç paraşütü ucusu teklif ediyorum. Ücretsiz! Bunun bana, biraz daha fazla anlayış, ve uçuş esnasında biraz daha saygı olarak geri döneceğini umarak.

Hava Paylaşımı Kuralları

Ana Kural:

Hiç bir pilotu, çarpışmayı önleyecek manevrayı onun yapması için zorlamayın. Yol hakkı her kimin olursa olsun seçeneklerinizi açık tutun ve çarpışmayı siz engellemeye çalışın.

Sırt/Dinamik/Yelken Uçuşları için Kurallar:

1. Sırtı sağ tarafına almış olan pilot yol hakkına sahiptir.
2. Sırttan uzaklaşmak üzere dönüşe başlamış olan pilot yol hakkına sahiptir.
3. Sizden yükseklik olarak aşağıda olan tüm pilotlar yol hakkına sahiptir.
4. Her yöndeki tüm hava taşıtlarıyla aranıza en az 15 metre kadar mesafe koyun.
5. Geçiş: UYARI: Bu kural uçtuğunuz mekanlara ve kulandığınız hava taşıtına göre değişebilir! Yeni bir mekanda uçuş yapmadan önce oradaki yerel protokolü öğrenin. Bazı uçuş mekanlarında daha hızlı uçan taşıtlar geçişleri dışarıdan (sırttan uzakta) yapmalıdırlar. Geçmekte olduğunuz kişinin sırttan uzağa doğru dönmesi ihtimaline her zaan hazırlıklı olun, aniden karşılaşabilirsiniz. Diğer uçuş mekanlarında hızlı taşıtlar geçişleri içeriden (sırt ile geçeceğiniz aracın arasından) yaparlar.

Termik Kuralları:

1. Sizden yükseklik olarak aşağıda olan tüm pilotlar yol hakkına sahiptir.
2. Termiğe ilk giriş yapan pilot dönüş yönünü belirler. Saat yönünde, ya da saatin tersi yönünde.
3. İnsanlar farklı yönlerde dönüyorlarsa (mesela başta birbirinden ayrı olan termikler birleştiğinde) esnek olun. Çoğunluk ne yapıyorsa uymaya çalışın ve yönünüzü sık sık değiştirmeyin.

Genel Kurallar:

1. Yolunuz başka bir pilotla kesişirse, ve o pilot sizin sağınızda ise yol verin.
2. Kafa kafaya çarpışacak bir güzergahta iseniz, sağa doğru kırın (sağa doğru dönün) Bu aynı Amerika’ da araba kullanmak gibi. Sizin gidiş yönünüz her zaman size doğru karşıdan gelmekte olan trafiğin sağındadır.

Gezginlere not: Bazı ülkelerde bu kurallarda farklılıklar olabilir. Roma’ da Romalılar’ in nasıl uçtuğunu öğrenin!

Termik Kurallarına karşı Yelken/Sırt/Dinamik Uçuş Kuralları:

Termik dönen ve sırtta yelken yapan pilotların yolu kesiştiği zaman, kim yol hakkına sahiptir?

Bazı uçuş mekanları hem yelken yapmaya hem de termik dönmeye müsaittir.Eğer bir termiğe giriş yapabiliyor, ve içinde iken genel trafiği bozmadan 360 derece ya da S tipi dönüşler yapabiliyorsanız devam edin yaptığınıza. Eğer ortam çok kalabalıksa bırakın ve yapmayın. Eğer diğer pilotlar termik dönüyorsa sırt yelkeni yaparak aralarına aniden dalmayın. Etrafınızdaki havaya ve hava taşıtlarına uyum sağlayın. Eğer ana termik kaynağı ya kaldırıcı bölgesi çok kalabalıksa yeni bölgeler ve kaldırıcılar keşfetmeye çalışın.

Bazen tanıdık olmayan bir bölgeyi incelemek ve bastırıcıya yakalanma riski daha iyidir.

Kalkış Etiketi:

1. Başkaları beklemede ise, ana kalkış noktasından, ve top-landing noktalarından uzakta bir yerde kanadınızı hazırlayın, ve bağlantılarınızı yapın. Bunu yaptıktan sonra kanadınızı toparlayıp ana kalkış noktasında, kalkmak üzere hazır bekleyen diğerlerinin arasında yerinizi alın. (Yamaç paraşütü pilotları: kanadınızı harness a bağlamış durumdayken kanadı sermek için yardıma ihiyaç duyarsanız yardım istemekten çekinmeyin)
2. Kanadınızı serer sermez kalkış hamlesi yapmayın. Başkalarının sizden biraz yer açmanızı istemeleri durumunda kanadınızı toparlayıp onlara da biraz yer acın.
3. Hazırlıklarınızı yaparken “top-landing” yapan pilotları görürseniz onların top-landing yapacakları noktalardan uzak durmaya çalışın. Top-landing yapılmasının sebebi bazı durumlarda “aciliyet ve zorunluluk” olabilir.

İniş Hakkında:

1. Kalabalık Saatler: Kalabalık olması ihtimali olan saatleri tahmin etmeye çalışın. Eğer havada çok kalabalık bir kanat güruhu varsa, küçük bir iniş noktasının, herkes aynı anda inmek isterse, ne kadar ürkütücü olabileceğini düşünün. Bazen iniş sırasında kalabalığa yakalanmamak için kaldırıcıyı erken terketmek daha akıllıca olabilir.
2. Dikey Mesafe: Alçaldıkça etrafınıza bakının. Sizinle aynı seviyede başka hava araçları varsa, sizden ne kadar uzakta olurlarsa olsunlar inişe yaklaştıkça sizi sıkıştırma ihtimalleri son derece yüksektir. Eğer diğer pilotların alçalış hızı sizinkinden farklı değilse bir manevra ile alçalış hızınızı arttırıp diğerleri ile aranıza dikey mesafe koymaya çalışın ve bunu erken yapın! Eğer hızlı alçalma yöntemleri hakkında bilginiz yoksa, eğitmeninizle bu konuyu mutlaka konuşun.
3. İniş Alanını Paylaşın: Biraz sinirleri gerebilir ama bazı durumlarda başkaları ile aynı anda iniş yapmak durumunda kalabilirsiniz. Bu durumda sakın olun. Çoğu uçuş mekanı standard iniş şablonuna sahiptir. Değil ise “Standard hava aracı iniş prosedürü” tercih edilmelidir.
4. Her yönünüze bakının. İstemeden de olsa başkasının yolunu keserek bir kazaya yol açabilirsiniz! Büyük ihtimalle yan yana ineceksiniz, diğer pilota bir miktar yer açın. Bir çok dönüşler içeren bir iniş şablonu yerine uzun düz bir çizgide alçalmayı tercih edin. (Bu yöntem en kolay, iniş alanı üzerinde rüzgar yükseklik değiştikçe hızında bir farklılık göstermiyorsa (wind-gradient) uygulanabilir. Bu konuyu eğitmeninizle konuşun!)
5. OLASILIKLAR: Genel olarak, belirlenmiş iniş alanına inmeye çalışın. Ama iniş alanı kalabalık gözüküyor ve sizi huzursuz ediyorsa ya da güvenli gözükmüyorsa zorlamayın. Sonuç are olarak alternatif iniş noktaları düşünün ve bunu son dakikaya bırakmayın, hala seçenekleri değerlendirebilecek noktadayken planlayın. Önceden yürüyerek bu olası iniş alanlarını inceleyin, nereleri güvenli, nereleri değil belirleyin. Acil durumlarda nereye inebiliyorsanız oraya inin.
6. İniş alanını Terk Edin: İner inmez, kanadınızı güvenli bir şekilde toparlayın ve iniş yapılan bölgeden çıkarak, inmek üzere hazırlanan diğer arkadaşlarınıza mümkün olan en geniş iniş alanını sağlamaya çalışın

Bütün bu yazılanlar uygulamaya değer yöntemler. Ama bir uçuş mekanı sonuçta aynı anda ancak belli sayıda pilota hizmet edebilir. Eğer kalabalıklaşma kazalara yol açmaya başlıyorsa o uçuş mekanının “minimum uçuş becerisi kriterlerini” arttırmak gerekebilir. Bu yöntem ilk etapta adil gözükmeyebilir ama güvenliği en çabuk sağlayacak mantıklı çözüm olduğu gibi, bir çok uçuş alanı tarafındanda uygulanan bir yöntemdir.

Bu soruna çözüm olabilecek bir şey daha var. Yakın çevrede yeni uçuş mekanları açmak. Ben şu anda, Seattle Washington yakınında, iki yeni uçuş sahasını kullanıma açmak için çalışıyorum Rattlesnake dağı, ve McDonald dağı. Daha çok bölge demek daha az kalabalık, farklı manzaralar ve ana uçuş sahanızı uçulmaz konumda bırakan yöndeki rüzgarlar gibi farklılık gösteren hava koşullarında uçuş yapabilmek demektir.

Eğlenin ve akıllı uçun! Umarım içinizden bazı akıllı kuşlar dergiye mektup yazıp bu makalede yaptığım hataları düzeltirler.

…

Çevirenin Notu:

Bu çevirinin her hakkı Denız Torlak’ a aittir. Çeviri makalenin asıl sahibinin bilgisi dahilinde yapılmıştır ve kendisinden izinsiz olarak herhangi bir ortamda tekrar kullanılması yasaktır.

Bu makale içerik olarak belli bir eğitimden geçmiş olan yamaç paraşütü ve yelken kanat pilotlarına hitab etmektedır. Bu konuda herhangi bir egitim almadan bu makale icerisinde yazilanlari denemek agir yaralanmalara ya da olumlere yol acabilir. Yazar ve ceviren bu tip kazalardan kesinlikle sorumlu degildir.